Tăng cường kiến thức thông tin trong công tác nghiên cứu khoa học cho sinh viên Saigonact

Ngày đăng: 24/02/2018

Chúng ta đang sống trong nền kinh tế tri thức. Hoạt động nghiên cứu khoa học là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng đào tạo trong môi trường đại học, cao đẳng nhằm phát triển đội ngũ nhân lực khoa học, công nghệ cho đất nước và cũng là yếu tố cơ bản quyết định sự phát triển kinh tế - xã hội. Đối với Saigonact, hoạt động nghiên cứu khoa học đóng vai trò vô cùng quan trọng.


Vậy để có được tri thức, người học phải tự chủ động thu thập dữ liệu và tìm kiếm thông tin. Ngày nay, với sự bùng nổ về khoa học kỹ thuật, công nghệ thông tin và sự hiện diện của internet đã hỗ trợ cho người học dễ dàng tìm thấy thông tin cần thiết nhưng dễ rơi vào trạng thái quá tải thông tin(Information overload), tiếp cận thông tin sai lệnh (misinformation), vận dụng thông tin không hiệu quả hoặc không thể chuyển biến thông tin thành kiến thức của chính mình. Chính những điều này khiến người học rất dễ dẫn đến sự sao chép (coppy) của những người đi trước và cứ như vậy, phải chăng chất lượng kiến thức thông tin chỉ vẫn mãi là cái vòng quẩn quanh?

1. Thực trạng chung cho việc trang bị kiến thức thông tin cho sinh viên

Sinh viên Saigonact hiện nay đã và đang được học tập trong một môi trường rộng mở và linh hoạt, nơi mà các kiến thức và kỹ năng xử lý, sử dụng thông tin được xem như nhân tố cực kỳ quan trọng trong quá trình học tập và nghiên cứu khoa học. Qua khảo sát một số trường đại học đã nhận thấy, hầu hết các trường hiện nay có tổ chức các buổi đào tạo người dùng tin, hay nói đơn giản là mở các lớp hướng dẫn tìm tin cho sinh viên năm thứ nhất. Thư viện hay Trung tâm Thông tin - Thư viện trường tổ chức các lớp học ngắn về cách thức sử dụng Thư viện: Đại cương về Thư viện; phương pháp tra tìm tài liệu; phổ biến nội quy thư viện…Song các lớp đào tạo Người dùng tin vẫn chỉ đang dừng  lại ở các buổi tập huấn nhỏ tại Thư viện.

Tại thư viện Đại học ở các nước phát triển, vấn đề đào tạo người dùng tin đã có từ rất lâu. Năm 1981, Thư viện khoa học mang tên Gorki của Đại học Quốc gia Matx-cơ-va đã biên soạn tài liệu: “Cơ sở thông tin học, thư viện và thư mục học” chuyên để dùng đào tạo cho sinh viên và người dùng tin của trường. Tài liệu được chia làm 2 phần như sau:

Phần 1: Những kiến thức chung về nhập môn TTTV- thư mục và kỹ năng tra cứu tìm tin (10 tiết cho sinh viên năm thứ nhất).

Phần 2: Phương pháp thu thập tài liệu và lập thư mục tài liệu tham khảo cho đề tài khóa luận tốt nghiệp (8 tiết cho sinh viên năm cuối).

Ở nước ta vào những năm 90, trong chương trình khung của Bộ GD- ĐT còn có 2 đơn vị học trình (30 tiết) cho việc giảng dạy về kiến thức thông tin – thư viện cho sinh viên tất cả các trường đại học. Song, một điều đáng tiếc là nhiều trường đã không áp dụng môn học này, trong đó có Saigonact vì không có chế tài bắt buộc. Hiểu theo cách hiện nay, hoạt động đào tạo kiến thức thông tin cho sinh viên chỉ là bước đầu và phiếm diện, thậm chí một số trường nghĩ rằng không cần thiết. Nhưng trên thực tế, ta thấy rõ rằng có mấy sinh viên tự nắm và hiểu được những kỹ năng tìm tin, những kiến thức tra cứu nâng cao… trong khi đó có vô vàn thông tin được cập nhật hàng ngày, hàng giờ thậm chí cập nhật được tính bằng giây trong thời kỳ “vũ bão” về công nghệ thông tin. Vậy nếu không được trang bị kiến thức, kỹ năng thông tin trong thời kỳ bùng nổ thì sinh viên của chúng sẽ ra sao? Sự tự ti, yếu ớt trước “Biển lớn” thông tin sẽ là một điều tất yếu, dẫn đến sự trì trệ, sự ỷ lại, lãng phí to lớn về thời gian lẫn tiền của, trong khi đó nghiên cứu khoa học, những thành tựu cần có trong giáo dục ngày càng đòi hỏi cao hơn nữa cả về chất lẫn lượng.

2. Sự cần thiết tăng cường kiến thức thông tin cho sinh viên Saigonact trong nghiên cứu khoa học

Với số lượng đông đảo sinh viên như hiện nay, bên cạnh lượng sinh viên có kiến thức thông tin thì con số chưa chủ động trang bị kiến thức cho mình trong trường đang còn khá lớn. Hầu hết sinh viên chưa có ý thức tự tìm kiếm thông tin cho mình cũng như vẫn còn tư tưởng phụ thuộc quá lớn vào nguồn tài liệu, giáo trình các thầy cô cho sẵn mà không biết thu thập thông tin quanh mình để biến nó thành cái riêng cho chính mình.

Việc trang bị kiến thức thông tin cho sinh viên năm thứ nhất là vấn đề cực kỳ cần thiết. Ngay khi học sinh vừa chập chững bước chân vào môi trường mới, việc đào tạo cơ bản có ý nghĩa vô cùng đặc biệt, từ phổ thông đang từ cách học thụ động chuyển sang sinh viên là phải học theo cách học chủ động, bắt đầu làm quen với nghiên cứu khoa học, với môi trường mới đòi hỏi mỗi sinh viên cần phải có sự nhanh nhạy trong cách thu thập thông tin từ nhiều nguồn hơn nữa.

Đào tạo theo tín chỉ của Trường cũng là một trong những lý do thúc đẩy. Ngay trong quyết định số 31/2001 của Bộ GD&ĐT đã nêu ngoài những chương trình đào tạo, đội ngũ giảng viên, các cơ sở đào tạo phải có điều kiện về học liệu: “Có đủ sách tham khảo, tài liệu học tập”. Các đơn vị đào tạo có nhiệm vụ cụ thể hóa điều kiện về học liệu về đào tạo theo tín chỉ của đơn vị mình. Sinh viên tự xây dựng kế hoạch chi tiết, thực hiện nhiệm vụ tự học, tự nghiên cứu theo vấn đề mà giảng viên giao. Như vậy, nguồn học liệu hay tài liệu là rất cần thiết đối với sinh viên trong quá trình nâng cao kiến thức cũng như trong phương pháp đào tạo theo tín chỉ. Vấn đề là ở chỗ, thư viện trường cần phải làm gì để đảm bảo nguồn tài liệu/học liệu trước yêu cầu của phương pháp đổi mới đào tạo đại học này.

Nhìn chung, sinh viên sẽ chỉ giữ lại một chút những gì họ nghe được trên lớp nếu như họ không thể tham gia một cách tích cực vào quá trình nghiên cứu, học tập, áp dụng tri thức mới vào việc giải quyết các vấn đề cụ thể trong quá trình nghiên cứu khoa học.

3. Nội dung kiến thức thông tin cần nâng cao cho sinh viên Saigonact

        Trước yêu cầu mới về công tác nghiên cứu khoa học như hiện nay, hơn lúc nào hết, sinh viên phải biết cách thu thập, đánh giá và sử dụng thông tin. Nói cách khác, sinh viên phải có kiến thức thông tin và theo lẽ tất nhiên kiến thức ấy tùy theo năm học, tùy theo mức độ đòi hỏi ở sinh viên của mỗi năm học đại học khác nhau mà sinh viên có thể thu thập tin tại các cuộc hội thảo, hội nghị hay những buổi nói chuyện, giao lưu… Cụ thể như việc đào tạo sinh viên năm cuối với những chuyên đề nâng cao về kiến thức thông tin, tìm kiếm thông tin ở mức độ cao để có thêm về kiến thức trong và ngoài nước cho việc làm khóa luận tốt nghiệp.

Đối với sinh viên năm đầu bước vào trường, việc cần thiết cần làm là phải đào tạo cho họ những kiến thức chung và cơ bản nhất về thông tin - thư viện để họ có kỹ năng tìm kiếm thông tin tại Thư viện trong suốt thời gian nghiên cứu và học tập tại trường. Đó cũng là hành trang trong suốt cuộc đời, hay nói rõ hơn là phải hướng dẫn cho mỗi sinh viên nhìn nhận về tài liệu, sách báo, tư liệu khác… dưới góc độ của người dùng tin - người học đại học, cao đẳng với phương pháp tự học, tự đánh giá và tự nghiên cứu là chính.

Việc nâng cao kiến thức thông tin cho sinh viên có thể có nhiều cách khác nhau song nội dung cốt lõi phải bao gồm:

·        Năng lực thông tin:

+ Nghiên cứu cơ bản trong lĩnh vực khoa học thông tin

+ Dự báo và xác định nhu cầu tin                   

+ Xây dựng chiến lược, phát triển và kế hoạch đảm bảo thông tin

+ Đa dạng hóa các sản phẩm và dịch vụ thông tin

+ Đảm bảo tính hiệu quả của hoạt động thông tin

·        Kỹ năng thông tin:

+ Điều tra nhu cầu tin                                                    

+ Thu thập, tìm kiếm và phân loại thông tin

+ Tổ chức lưu giữ và khai thác hiệu quả thông tin

+ Đánh giá hiệu quả hoạt động thông tin

            Rader (1996) đã khuyến cáo: “Giáo dục cần phải được đổi mới thông qua các hình thức học tập mới để giúp sinh viên trở lên tích cực và chủ động hơn trong kỷ nguyên thông tin”, theo đó:

+ Việc học tập nên dựa trên các nguồn thông tin về thế giới thực.

+ Việc học tập nên hướng vào vấn đề “tương tác” và “tích hợp”, hơn là bị động và manh mún

+ Việc học tập phải dựa trên cơ sở “cộng tác”

+ Nên sử dụng các công nghệ truyền thông hiện đại trong việc học tập, nghiên cứu

4. Kết luận

Thiết nghĩ đã đến lúc Saigonact nói riêng cũng như mỗi trường đại học ở Việt Nam nói chung cần nhìn nhận lại chính mình và tính đến chiến lược đào tạo có chiều sâu, phù hợp với xu thế chung trên thế giới. Việc tăng cường kiến thức thông tin cho sinh viên là vấn đề đã được nói tới từ những năm trước nhưng cho đến nay việc nâng cao kiến thức thông tin thực sự cần được đẩy mạnh và cấp thiết trong quá trình nghiên cứu khoa học, cung cấp nền tảng kiến thức thông tin cơ bản - vững chắc để các em có cái nhìn đúng, đủ và phát huy mạnh mẽ hơn nữa về khả năng nghiên cứu khoa học trong quá trình học tập tại trường.

Tài liệu tham khảo

·        Cơ sở thông tin học. Thư viện học và thư mục học/Thư viện Đại học Matx-cơ-va.-M,1981.-68tr.(tiếng Nga)

·        Phạm Minh Hạc. 2003. Tầm nhìn về chất lượng giáo dục ở Vệt Nam. Tạp chí phát triển giáo dục.- 57: 5-8Tr.

·        Mai Hà. Tăng cường tổ chức và khai thác hiệu quả nguồn lực thông tin tại Trung tâm Thông tin Tư liệu. Hội nghị Thông tin KHCN toàn quốc lần thứ 5, Hà Nội, 2005.

·        http://www.thuvientre.com

·        http://www.ala.org

TRUNG TÂM HỌC LIỆU

Các tin khác